Elke maand dezelfde pijn, dezelfde opgeblazen buik of hetzelfde kort lontje, en iedereen noemt het "erbij horen"? Dan is de eerste vraag meestal wat de oorzaak van menstruatieklachten is. Het eerlijke antwoord: dat verschilt per klacht en per vrouw, en soms is het meer dan één ding tegelijk.
Eerst iets wat belangrijker is dan dit blog: wanneer je beter een afspraak kunt maken.
Wanneer je naar de huisarts of gynaecoloog gaat
Soms is het een gewone cyclus die zich luid laat horen. Soms wijst het op een aandoening die medisch onderzocht en behandeld moet worden. Neem contact op met je huisarts als:
- je elke maand erge pijn houdt, ook met pijnstillers, zoals ook Thuisarts aangeeft;
- je ook pijn hebt als je niet ongesteld bent, of pijn bij het vrijen;
- je zoveel bloed verliest dat het je dagelijks leven beperkt, plotseling meer bloedt dan je gewend bent of daar moe van wordt;
- je bloed verliest buiten je menstruatie, bijvoorbeeld na het vrijen of op wisselende dagen;
- je vermoedt dat je endometriose hebt, bijvoorbeeld omdat de pijn erger wordt of je er al jaren mee rondloopt;
- je rond je menstruatie somber wordt, wanhopig bent of denkt aan zelfdoding. Dat kan bij PMDD horen, de zwaarste vorm van PMS. Heb je gedachten aan zelfdoding, bel dan je huisarts of de huisartsenpost, of 113 Zelfmoordpreventie (ook via 0800-0113). Is het direct gevaarlijk, bel dan 112.
Vaak krijg je als eerste pijnstillers of hormonale middelen aangeboden. Dat is een redelijke eerste stap. Helpt het niet genoeg, dan kun je doorverwezen worden. Volgens de NHG-standaard voor menstruatiepijn verwijst de huisarts naar de gynaecoloog als de klachten ondanks medicijnen na 3 tot 6 maanden onvoldoende verbeteren. Wacht je liever niet zo lang, zeg dat dan gewoon tegen je huisarts.
De oorzaak van menstruatieklachten: eerst uit elkaar halen wat je voelt
"Menstruatieklachten" is een verzamelwoord voor heel verschillende dingen. Pijn tijdens je bloeding heeft een andere achtergrond dan een humeur dat een week eerder omslaat. Daarom loont het om eerst te benoemen wat je precies ervaart.
Pijn tijdens je menstruatie
Tijdens je menstruatie trekt je baarmoeder samen om het slijmvlies af te stoten. Dat geeft krampen, en bij sommige vrouwen veel. Een overzichtsartikel over menstruatiepijn noemt als gangbare verklaring dat de baarmoeder dan te veel prostaglandines aanmaakt. Dat zijn stofjes die de baarmoederspier harder laten samentrekken, waardoor de spier minder bloed krijgt en gaat pijn doen. Pijnstillers zoals ibuprofen werken doordat ze die aanmaak remmen. Thuisarts adviseert ze meteen te nemen zodra je de pijn voelt, en op vaste tijden.
Blijft de pijn heftig, wordt hij erger of komt hij ook buiten je menstruatie voor, dan kan er iets anders spelen. Endometriose is de bekendste oorzaak, maar ook andere aandoeningen van de baarmoeder en de eierstokken komen voor. Daar kan alleen een arts naar kijken. Voeding of een supplement is daar niet de eerste stap.
Klachten in de week voor je menstruatie
Prikkelbaarheid, gevoelige borsten, een opgeblazen gevoel, huilbuien, slecht slapen: als dit elke cyclus terugkomt en weggaat zodra je gaat bloeden, kan het PMS zijn. Er bestaat geen bloedtest voor. Huisartsen kijken naar het patroon, en Thuisarts noemt een dagboek van drie maanden als manier om dat patroon te zien. Komen de klachten ook op andere momenten van je cyclus voor, dan is er waarschijnlijk iets anders aan de hand, zoals overspanning of een depressie.
Wat PMS veroorzaakt, is niet helemaal bekend. De gangbare gedachte in onderzoek is dat vrouwen met PMS niet meer of minder hormoon hebben, maar gevoeliger reageren op de normale schommelingen ervan. Onderzoek naar PMDD wijst bijvoorbeeld op een afwijkende gevoeligheid voor een afbraakproduct van progesteron. Dat wijkt af van het simpele "te veel oestrogeen" of "te weinig progesteron". Ik vind het belangrijk dat je ook deze uitleg kent.
Leefstijl doet er wel toe. Gezond eten, genoeg bewegen en goed slapen helpen volgens Thuisarts meestal om je beter te voelen, en het helpt om in de dagen dat je klachten hebt weinig stress te hebben. Bij ernstige klachten zijn er ook behandelingen via de huisarts, zoals gesprekstherapie, een anticonceptiemiddel of een middel dat ook bij depressie wordt gebruikt.
Veel bloedverlies of een onregelmatige cyclus
Veel bloed verliezen is meestal niet gevaarlijk, maar kan je wel uitputten, bijvoorbeeld door een ijzertekort. Laat het nakijken als het je dagelijks leven beperkt. Een cyclus die vaak wegblijft of steeds anders loopt is ook een reden voor een gesprek met je huisarts, onder meer omdat de schildklier of PCOS kunnen meespelen.
Gestopt met hormonale anticonceptie en is je cyclus er nog niet? Dan is dat een bekende situatie, maar blijf ook dan niet maanden alleen afwachten.
Waar ik zelf naar kijk, naast de klacht
Een klacht staat zelden alleen. Cyclusklachten komen vaak samen met een opgeblazen buik, vermoeidheid, wisselende ontlasting of slecht slapen. Dat hoeft niet één oorzaak te betekenen. Daarom kijk ik naar het hele plaatje en niet alleen naar je cyclus. Daarin neem ik twee dingen mee.
Het eerste is stress en ritme. Aanhoudende stress en onregelmatig eten en slapen houden je lijf in een staat van alarm. Hoe dat precies doorwerkt op je cyclus is nog niet helemaal opgehelderd, maar je merkt het vaak al aan je energie en je slaap.
Het tweede zijn je darmen. Je lever zet oestrogeen om zodat je lichaam het kan afvoeren, en een deel daarvan komt via de gal in je darm terecht. Daar bepalen bepaalde darmbacteriën en een enzym dat bèta-glucuronidase heet mede of het oestrogeen het lichaam verlaat of weer wordt opgenomen. Dat is biologisch plausibel en wordt onderzocht, maar of dit bij PMS echt een rol speelt, weten we nog niet. In PMS en een opgeblazen buik ga ik na waarom die twee klachten bij elkaar kunnen horen, en in het stuk over oestrogeendominantie en je darmen leg ik het mechanisme stap voor stap uit.
Wat je zelf kunt doen, in kleine stappen
- Houd je cyclus drie maanden bij. Noteer niet alleen je bloeding, maar ook pijn, energie, slaap, ontlasting en stemming. Dat is precies wat een arts wil weten, en je ziet zo of klachten bij een bepaalde fase van je cyclus horen.
- Houd je buik warm, blijf in beweging en neem pijnstillers op tijd. Volgens Thuisarts helpen een warme kruik, een warm bad of een warmtepleister. Doe als het lukt je gewone dingen, zoals werk, hobby's, sporten of school, want dan denk je minder aan de pijn. Bewegen, zoals wandelen, helpt bij sommige vrouwen ook. Slik pijnstillers meteen als je de pijn voelt, en op vaste tijden.
- Eet regelmatig en gevarieerd, en kijk wat je lijf in de dagen voor je menstruatie fijn vindt. Zet het in je dagboek, dan zie je wat bij jou helpt.
- Plan in de dagen dat je het zwaar hebt wat minder in. Dat lukt niet altijd, maar elke afspraak die je kunt verzetten scheelt.
- Bespreek labonderzoek en medicatie met een professional. Wil je bloed laten prikken op ijzer of schildklier, vraag het je huisarts. En stop nooit zomaar met anticonceptie of andere medicijnen zonder overleg.
Magnesium komt bij PMS vaak voorbij, dus ik noem het hier. De magnesium van Modern Native is er een die ik zelf gebruik en aanbeveel, zoals ik in mijn stuk over magnesium schreef. Het bewijs dat magnesium PMS verlicht is wel gemengd: de onderzoeken zijn klein en lopen uiteen. Zie het dus als een mogelijke aanvulling. Heb je een nierziekte of gebruik je medicijnen, overleg dan eerst met je arts.
Veelgestelde vragen
Is menstruatiepijn normaal?
Milde krampen horen bij veel cycli. Pijn die je werk, school of leven stillegt, niet reageert op pijnstillers of ook buiten je menstruatie voorkomt is dat niet, en verdient onderzoek.
Heb ik PMS of is het iets anders?
Als je klachten voor je menstruatie beginnen en weggaan als je bloedt, past dat bij PMS. Komen ze ook op andere momenten, dan kan er iets anders spelen. Een dagboek van drie maanden helpt je en je huisarts om dat te zien.
Kan een supplement mijn klachten oplossen?
Nee. Voor sommige klachten is er enig bewijs, voor andere niet, en voor aandoeningen als endometriose vervangt een supplement geen medische zorg. Zie voeding en supplementen als aanvulling op de basis.
Mag ik stoppen met de pil als ik last heb van mijn cyclus?
Dat is jouw keuze, maar bespreek het met je huisarts. De pil kan klachten maskeren of verminderen. Als je stopt, kunnen klachten terugkomen.
Hoe lang duurt het voor ik verschil merk?
Dat verschilt per persoon en per klacht. Reken op meerdere cycli. Daarom is het bijhouden zo nuttig: je ziet of er iets verschuift.
Wil je samen kijken wat er bij jou speelt, met aandacht voor je cyclus, je darmen en je stress? Plan dan vrijblijvend een matchcall met me in. We bespreken waar je tegenaan loopt en of ik je kan helpen.
